Wat heb je nodig om te solderen?

Wil je een kabel repareren, draden met elkaar verbinden of onderdelen op een printplaat monteren? Dan is solderen een handige techniek om onder de knie te krijgen. Met het juiste gereedschap kun je sterke en betrouwbare elektrische verbindingen maken. Je hebt daarvoor meer nodig dan alleen een soldeerbout en een rolletje soldeertin. In deze blog lees je wat je nodig hebt om te solderen, welke hulpmiddelen het werk makkelijker maken en waar je als beginner op moet letten.

Wat is solderen?

Bij solderen verbind je twee metalen onderdelen met behulp van soldeertin. Het soldeertin wordt door de soldeerbout verwarmd totdat het vloeibaar wordt. Vervolgens vloeit het tussen de onderdelen die je met elkaar wilt verbinden. Zodra het soldeer afkoelt, ontstaat er een vaste en elektrisch geleidende verbinding.

Bij elektronica wordt meestal zachtsolderen toegepast. Hierbij werk je met temperaturen van ongeveer 300 tot 400 graden Celsius. De exacte temperatuur hangt onder andere af van het type soldeertin, de grootte van het onderdeel en het vermogen van de soldeerbout.

Een goede soldeerverbinding is niet alleen mechanisch stevig, maar geleidt de elektrische stroom ook goed. Daarom is het belangrijk dat de onderdelen schoon zijn en voldoende worden verwarmd.

Een soldeerbout of soldeerstation

Het belangrijkste gereedschap is natuurlijk de soldeerbout. Voor incidentele reparaties aan kabels en eenvoudige elektronische onderdelen kan een losse soldeerbout voldoende zijn. Let bij het kiezen vooral op het vermogen en de vorm van de soldeerpunt.

Een soldeerbout van ongeveer 30 tot 60 watt is geschikt voor veel hobbytoepassingen. Een lichte soldeerbout is handig voor kleine elektronische onderdelen, terwijl je voor dikkere kabels en grotere contacten meer vermogen nodig hebt. Een te lichte soldeerbout krijgt het werkstuk niet snel genoeg warm, waardoor je lang moet verwarmen en onderdelen mogelijk beschadigt.

Een soldeerstation is uitgebreider dan een losse soldeerbout. Hierbij staat de soldeerbout in verbinding met een apart basisstation. Vaak kun je de temperatuur instellen en blijft deze tijdens het solderen beter constant. Dat maakt een soldeerstation prettig wanneer je regelmatig soldeert of met verschillende soorten onderdelen werkt.

In de collectie solderen vind je gereedschappen en accessoires voor uiteenlopende soldeerklussen.

De juiste soldeerpunt

De soldeerpunt is het metalen uiteinde van de soldeerbout dat de warmte overdraagt. Welke punt het meest geschikt is, hangt af van wat je gaat solderen.

Een fijne punt is handig voor kleine contacten en onderdelen op een printplaat. Voor dikkere draden of grotere aansluitingen werkt een bredere, platte punt vaak beter. Deze kan meer warmte overdragen, waardoor het werkstuk sneller op temperatuur komt.

Een heel dunne punt is niet automatisch beter. Wanneer de punt te klein is voor het onderdeel, duurt het verwarmen langer en kan het soldeertin slecht vloeien. Kies daarom een punt die qua formaat past bij de soldeerverbinding.

Houd de soldeerpunt tijdens het werken schoon en voorzien van een dun laagje soldeertin. Dit wordt ook wel vertinnen genoemd. Een goed vertinde punt draagt de warmte beter over en gaat langer mee.

Soldeertin

Naast een soldeerbout heb je soldeertin nodig. Dit is verkrijgbaar in verschillende samenstellingen en diktes. Voor moderne elektronicatoepassingen wordt meestal loodvrij soldeertin gebruikt.

Dun soldeertin is handig voor kleine onderdelen en printplaten. Je kunt hiermee nauwkeurig doseren. Voor dikkere kabels en grotere verbindingen kan iets dikker soldeertin prettiger werken.

Veel soorten soldeertin hebben een kern met vloeimiddel. Dit helpt het soldeer om goed over het metaal te vloeien. Toch kan bij vuile, geoxideerde of lastig te solderen onderdelen extra vloeimiddel nodig zijn.

Gebruik niet meer soldeertin dan nodig. Een grote klodder soldeer betekent niet automatisch dat de verbinding steviger is. Te veel soldeer kan aansluitingen met elkaar verbinden die juist gescheiden moeten blijven.

Flux of vloeimiddel

Flux, ook wel vloeimiddel genoemd, helpt bij het maken van een nette soldeerverbinding. Het verwijdert tijdens het verwarmen lichte oxidatie en zorgt ervoor dat het vloeibare soldeertin zich beter over het oppervlak verspreidt.

Bij veel elektronicatin zit al flux in de kern. Voor eenvoudige verbindingen is dit vaak voldoende. Extra flux kan handig zijn bij oudere draden, grotere contacten of onderdelen waarop het soldeertin niet gemakkelijk hecht.

Gebruik een flux die geschikt is voor elektronica. Middelen die bedoeld zijn voor het solderen van waterleidingen kunnen bij elektronische onderdelen corrosie en schade veroorzaken.

Na het solderen kunnen fluxresten op het onderdeel achterblijven. Afhankelijk van het gebruikte product kun je deze verwijderen met een geschikte reiniger en een klein borsteltje.

Soldeerstandaard en reiniging

Een hete soldeerbout moet je veilig kunnen neerzetten. Gebruik daarom een stevige soldeerstandaard. Leg een ingeschakelde soldeerbout nooit los op tafel. De punt kan honderden graden heet zijn en daardoor brandwonden of schade aan het werkblad veroorzaken.

Veel standaards hebben een spons of messing reinigingswol waarmee je de punt kunt schoonmaken. Een vochtige soldeerspons verwijdert resten van de punt. Maak de spons niet kletsnat, maar alleen licht vochtig. Door een erg natte spons koelt de punt snel af.

Messingwol reinigt de punt zonder deze sterk af te koelen. Druk de punt enkele keren voorzichtig in de messing krullen. Gebruik geen schuurpapier of vijl om de punt schoon te maken. Daarmee kun je de beschermlaag beschadigen.

Breng na het reinigen direct een klein beetje nieuw soldeertin op de punt aan. Laat een soldeerbout ook niet langere tijd heet en droog in de standaard staan.

Draadstripper, kniptang en pincet

Wanneer je kabels wilt solderen, moet je de isolatie eerst netjes verwijderen. Hiervoor gebruik je een draadstripper of kabelstripper. Daarmee verwijder je de isolatie zonder de koperen aders te beschadigen.

Een kniptang is handig om draden op lengte te maken en uitstekende uiteinden na het solderen af te knippen. Gebruik hiervoor bij voorkeur een tang die geschikt is voor koperdraden en elektronische onderdelen.

Een pincet helpt bij het vasthouden en positioneren van kleine onderdelen. Gebruik bij voorkeur een hittebestendig pincet, omdat metalen onderdelen tijdens het solderen warm kunnen worden.

Bekijk ook het assortiment tangen en kabelstrippers voor het voorbereiden en afwerken van kabels en bedrading.

Derde hand of printplaathouder

Tijdens het solderen heb je eigenlijk drie handen nodig: één voor de soldeerbout, één voor het soldeertin en één om de onderdelen vast te houden. Een derde hand, kleine bankschroef of printplaathouder lost dit probleem op.

Een derde hand bestaat meestal uit verstelbare armen met klemmetjes. Hiermee kun je draden en onderdelen in de juiste positie houden. Zorg dat de onderdelen vóór het solderen al stevig tegen elkaar liggen. Soldeertin is bedoeld om de elektrische verbinding vast te zetten, niet om grote openingen tussen onderdelen op te vullen.

Bij het verbinden van twee soepele draden kun je de aders eerst in elkaar draaien. Vertin de uiteinden eventueel vooraf en verwarm daarna de volledige verbinding.

Krimpkous voor isolatie en bescherming

Een gesoldeerde kabelverbinding moet na afloop goed worden geïsoleerd. Daarvoor is krimpkous meestal netter en betrouwbaarder dan isolatietape.

Schuif de krimpkous over de draad voordat je de uiteinden aan elkaar soldeert. Na het afkoelen van de verbinding schuif je de krimpkous over het soldeerpunt. Verwarm hem vervolgens voorzichtig met een heteluchtpistool, zodat hij strak om de verbinding krimpt.

Kies een krimpkous die ruim over de gesoldeerde verbinding past, maar na het krimpen strak om de kabel sluit. In ons assortiment krimpkousen vind je verschillende maten voor het isoleren en beschermen van kabelverbindingen.

Soldeer verwijderen

Ook bij zorgvuldig werken kan er iets misgaan. Je kunt te veel soldeertin gebruiken, twee contacten per ongeluk met elkaar verbinden of een onderdeel verkeerd plaatsen.

Met een desoldeerpomp kun je vloeibaar soldeertin wegzuigen. Je verwarmt de verbinding eerst en activeert daarna de pomp. Voor kleine contacten is desoldeerlitze handig. Dit is gevlochten koperdraad dat gesmolten soldeertin opneemt.

Trek niet aan een onderdeel zolang het soldeer nog hard is. Verwarm de verbinding eerst volledig. Anders kun je een draad, contact of printbaan beschadigen.

Zorg voor een veilige werkplek

Werk altijd op een stabiele, hittebestendige ondergrond. Houd brandbare materialen uit de buurt en zorg dat het snoer van de soldeerbout niet in de weg ligt.

Tijdens het solderen kunnen dampen ontstaan uit het vloeimiddel. Zorg daarom voor voldoende ventilatie en voorkom dat je met je gezicht direct boven de verbinding hangt. Bij regelmatig solderen kan een rookafzuiger een goede aanvulling zijn.

Was na het solderen je handen en eet of drink niet aan de werktafel. Draag eventueel een veiligheidsbril, zeker bij het afknippen van draden en het desolderen van onderdelen.

Controleer voordat je begint altijd of een apparaat spanningsloos is. Haal de stekker uit het stopcontact en verwijder waar mogelijk accu’s of batterijen. Ga niet zelf solderen aan apparatuur met gevaarlijke spanningen wanneer je niet over de juiste kennis beschikt.

Wat heb je minimaal nodig om te beginnen?

Voor een eenvoudige soldeerklus heb je minimaal het volgende nodig:

Flux, een pincet, desoldeerpomp en desoldeerlitze zijn niet bij iedere klus noodzakelijk, maar maken het solderen wel een stuk gemakkelijker.

Een nette soldeerverbinding maken

Laat de soldeerbout eerst volledig opwarmen. Reinig en vertin daarna de punt. Houd de onderdelen tegen elkaar en verwarm beide delen tegelijk. Voeg vervolgens het soldeertin toe aan de verwarmde verbinding, niet alleen rechtstreeks aan de soldeerpunt.

Wanneer het soldeertin netjes is uitgevloeid, haal je eerst het tin weg en daarna de soldeerbout. Houd de onderdelen stil totdat het soldeer is afgekoeld. Een goede verbinding is gelijkmatig gevormd en zit stevig vast.

Met een geschikte soldeerbout, het juiste soldeertin en een paar praktische hulpmiddelen kun je veel kabels en elektronische onderdelen zelf verbinden of repareren. Neem de tijd om netjes en veilig te werken. Dat levert uiteindelijk een betrouwbaardere verbinding op.